طاهر توفیق؛ استاد بیبدیل مقامهای کردی و صدای ماندگار کویه
طاهر توفیق، هنرمند برجسته کرد و از چهرههای ماندگار موسیقی اقلیم کردستان عراق، با صدای گرم، عزت نفس مثالزدنی و پایبندی به ارزشهای فرهنگی، نقش مهمی در حفظ و ترویج موسیقی اصیل کردی ایفا کرد. او هیچگاه هنر خود را وسیلهای برای منافع مادی قرار نداد و تا پایان عمر، با آثار ماندگارش در ذهن مردم منطقه جاودانه ماند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی زاب ۲۴، طاهر توفیق، فرزند عبدالرحمن حمدی شیخانی، در سال ۱۹۲۲ میلادی (۱۳۰۱ شمسی) در محله «بفریقند» شهر کویه (کوی سنجق) اقلیم کردستان عراق به دنیا آمد. کویه از دیرباز بهعنوان یکی از مراکز شعر و موسیقی کردی شناخته میشود و رشد و پرورش طاهر توفیق در این محیط فرهنگی، زمینهساز شکوفایی استعداد هنری او شد.
او تحصیلات ابتدایی را در مکتبهای سنتی آغاز کرد و پس از یادگیری قرآن و متون ادبی کلاسیک همچون گلستان و بوستان سعدی، وارد مدرسه ابتدایی کویه شد. صدای خوش و علاقهمندیاش به موسیقی باعث شد از همان دوران به گروه سرود مدرسه بپیوندد. طاهر توفیق از سال ۱۹۳۶ فعالیت هنری خود را آغاز کرد اما به دلیل مشکلات مالی از ادامه تحصیل بازماند و برای امرار معاش در شهربانی کویه مشغول به کار شد. با این حال، همواره با دقت و وسواس فراوان اشعار بزرگان شعر کردی همچون استاد نالی و حاجی قادر کویی را برای اجرا انتخاب میکرد.
پس از پایان جنگ جهانی دوم، او برای گسترش فعالیتهای هنری خود به بغداد رفت و در سال ۱۹۴۵ به واسطه یکی از بستگان در رادیو کردی بغداد استخدام شد. نخستین مقام اجرا شده توسط وی «له گورێ سۆره گورێ» بود که با ترانهی «کراس زهردێ» همراه بود. او در دوران همکاری با رادیو، حدود ۷۰ ترانه را ضبط کرد و صدای او از طریق امواج رادیو در سراسر مناطق کردنشین طنینانداز شد.
در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی، طاهر توفیق در کنار خوانندگان و نوازندگان برجستهای همچون علی مردان و مجتبی میرزاده، آثار مشترکی ارائه کرد. او در سفر به کرمانشاه نیز به همراه ارکستر این شهر چند مقام کردی را به اجرا گذاشت که با استقبال گسترده مخاطبان روبهرو شد.
از ویژگیهای برجسته این هنرمند، پایبندی به اصول اخلاقی و عزت نفس بالا بود. روایتها حاکی است در یکی از مراسمهای موسیقی در شهر دهوک، زمانی که حضار به رسم معمول پول بر سر او پاشیدند، وی کوچکترین توجهی به آن نکرد و پس از پایان اجرا صحنه را ترک کرد. همچنین در یک کنسرت خیریه برای کودکان بیسرپرست، از پذیرش هدیه مالی خودداری و اعلام کرد که دیدن لبخند این کودکان برایش بزرگترین پاداش است. او هیچگاه برای رژیم بعث برنامهای اجرا نکرد و همواره به مردم و فرهنگ خود وفادار ماند.
شهرت اصلی طاهر توفیق به ترانهی معروف «شیرین بهاره» بازمیگردد که شعری از ابراهیم احمد با ۱۵ رباعی است. این ترانه به امضای هنری او تبدیل شده بود و با وجود مخالفت مقامات بعثی، همواره یا در آغاز یا در پایان برنامههایش اجرا میشد.
او در طول زندگی خود چند کتاب منتشر کرد که از جمله میتوان به آثار زیر اشاره کرد:
«چهپکه گوڵ» (۱۹۵۴)
«ئاوازی بهسۆز» (۱۹۵۵)
«گۆرانی ژیان» (۱۹۷۳)
«ئاوازی بهجۆش» (۱۹۷۸)
«گوڵی سهربهستی» (۱۹۸۳)
طاهر توفیق در سالهای پایانی عمر به بیماریهای فشار خون و دیابت مبتلا شد. با وجود وخامت وضعیت جسمانی، عشق به زادگاهش او را در سال ۱۹۷۸ دوباره به کویه بازگرداند. آخرین اجرای او در اربیل انجام شد و سرانجام در تاریخ ۲۰ اکتبر ۱۹۸۷، در سن ۶۵ سالگی، دار فانی را وداع گفت. پیکر او در گورستان شهیدان کویه در کنار والدینش به خاک سپرده شد.
پس از درگذشت وی، هر ساله مراسم یادبودی از سوی گروههای فرهنگی و هنری برگزار میشود و رسانههای کردی همچنان آثار و یاد او را زنده نگه میدارند. در سال ۱۳۹۵ نیز مجموعه اشعار ترانههای او توسط کریم شاهرضا گردآوری و با عنوان «گولی سهربهستی» منتشر شد.
